Testamenty

Dziedziczenie na podstawie testamentu

Zgodnie z przepisami prawa cywilnego, odziedziczyć spadek można na dwa sposoby: albo na podstawie testamentu albo na podstawie ustawy. Prawnicy określają dziedziczenie, jako powołanie do spadku.

Sformułowanie dziedziczenie ustawowe oznacza, że krąg powołanych do spadku spadkobierców określa się na podstawie norm wynikających z przepisów prawa spadkowego. Zwrot dziedziczenie testamentowe znaczy zaś, że spadkodawca pozostawił po sobie testament, w którym osoby te wskazał samodzielnie. Sporządzenie ważnego testamentu skutkuje zawsze wyłączeniem dziedziczenia na podstawie ustawy.

O ile krąg spadkobierców dziedziczących spadek na podstawie ustawy wyznaczony został w taki sposób, aby w jak największym stopniu uprzywilejować więzi rodzinne, o tyle w wypadku testamentu spadkodawca zadecydować może, że do dziedziczenia powołane zostaną osoby w żaden sposób niespokrewnione z jego rodziną. Prawo spadkowe kieruje się bowiem zasadą, że jeśli spadkodawca pozostawił po sobie testament, to jego wolę należy uszanować. W związku z tym spadkodawca postanowić może również, że zamiast każdego z dzieci, spadek przypadnie w całości tylko jednemu z nich albo małżonce lub zupełnie innej jeszcze osobie.

Najistotniejszą kwestią przy dziedziczeniu testamentowym jest, aby sam testament był ważny. Nasze prawo spadkowe dopuszcza rożne formy sporządzenia testamentu, jednak najpopularniejszy jest testament notarialny oraz własnoręczny.

Sporządzenie testamentu musi być przede wszystkim wyrazem wolnej woli spadkodawcy. Jeżeli okazałoby się, że wola ta została w jakikolwiek sposób naruszona, testament byłby nieważny. Podobnie za nieważny uznać należy testament sporządzony przez spadkodawcę w trakcie choroby uniemożliwiającej mu świadome podejmowanie decyzji. Nie należą do rzadkich sprawy sądowe, o podważenie i zaprzeczenie ważności testamentu z powodu ciężkiej choroby spadkodawcy ograniczającej jego psychiczną zdolność do samodzielnego i świadomego sporządzenia testamentu. Sprawy te dotyczą zarówno testamentów sporządzonych przed notariuszem, jak i testamentów własnoręcznych.

Jeżeli spadkodawca pozostawił po sobie testament własnoręczny istotne jest, aby cała treść dokumentu napisana została jego własnym pismem. Nie jest bowiem uważany za ważny taki testament, który napisany został przez kogo innego, a spadkodawca złożył pod nim jedynie swój podpis. Podobnie za wątpliwy należy uznać testament wydrukowany na drukarce i jedynie podpisany własnoręcznie przed spadkodawcę.

Podważenie ważności testamentu notarialnego polegać może zaś na wykazaniu, że jego treść nie została w całości podyktowana przez spadkodawcę.

Co do zasady, powołanie spadkobierców w testamencie powinno zawierać określenie ich udziałów w całej masie spadkowej. Spadkodawca powinien zatem wskazać np. że spadku po połowie powołuje swoją córkę X i syna Y, lub w 1/3 żonę Z i dwójkę swoich dzieci X, Y.

Obok powołania do spadku w testamencie znaleźć mogą się również inne rozrządzenia spadkowe jak np. zapis, polecenie lub wydziedziczenie jednego lub kilku ze spadkobierców ustawowych. W świetle przepisów prawa spadkowego wydziedziczenie oznacza pozbawienie prawa do zachowku. Pomimo bowiem braku powołania do spadku spadkobiercy, którzy byliby powołani do dziedziczenia na podstawy ustawy zachowują pewne uprawnienia. W zwykłej sytuacji każdemu z nich przysługuje prawo do zachowku. Zachowek oznacza natomiast prawo do otrzymania przynajmniej połowy wartości tego, co spadkobierca ustawowy odziedziczyłby, gdy nie sporządzono testamentu. W pewnych szczególnych wypadkach możliwe jest nawet otrzymanie wartości 2/3 udziału spadkowego. O zachowej spadkobierca ustawowy występuje przeciwko spadkobiercom testamentowym.

Spadkodawca może jednak pozbawić swoich najbliższych prawa do zachowku. Warunkiem jest jednak, aby tego rodzaju sformułowanie zostało przez niego jednoznacznie wyrażone w testamencie.

Przez całe swe życie spadkodawca może sporządzić dowolną liczbę testamentów, które mogą być ze sobą całkowicie sprzeczne. W takich sytuacjach przyjmuje się zasadę, że testament najnowszy uchyla wcześniejsze testamenty, jeżeli pozostaje z nimi w sprzeczności. Problematyczne są jednak sytuację, gdy nie udaje się ustalić daty sporządzenia poszczególnych testamentów. W takich sytuacjach częstokroć konieczne jest sięganie po opinię biegłych sądowych.

Jak zatem widać z powyższego, niezwykle skrótowego przedstawienia problematyki dziedziczenia testamentowego, także sam testament rodzić może w praktyce wiele problemów. Przed sądami prowadzone są sprawy o zaprzeczenie ważności testamentu lub poszczególnych jego rozrządzeń.

Prawnicy tworzący naszą Kancelarię pomagają w tego rodzaju problemach. Jeżeli zatem macie Państwo jakiekolwiek wątpliwości dotyczące treści testamentu, możecie oprzeć się na naszej wiedzy i doświadczeniu. Z pewnością nasi radcowie prawni rozjaśnią sytuację i pomogą Państwu w dochodzeniu swych praw przed sądem.